Lái tự động trả lại chiếc máy bay mà không ai lái nổi

Đêm 31/5/2009, chuyến bay Air France 447 cất cánh từ Rio de Janeiro đi Paris. Chiếc Airbus A330 chở 216 hành khách và 12 thành viên tổ bay. Khoảng 2 giờ 02, cơ trưởng rời buồng lái để nghỉ theo lịch, để lại hai cơ phó điều khiển.

Lúc 2 giờ 10, nhiều khả năng tinh thể băng đã làm tắc các cảm biến tốc độ. Số đo tốc độ sai, hệ thống lái tự động và điều khiển động cơ tự động tắt. Máy bay cũng chuyển sang một chế độ có ít lớp bảo vệ tự động hơn. Số đo tốc độ sai chỉ kéo dài khoảng nửa phút đến một phút, tùy màn hình.

Phi công đang cầm lái kéo mũi máy bay lên. Máy bay lên cao, mất tốc độ rồi bị thất tốc, tức là cánh không còn tạo đủ lực nâng. Còi báo thất tốc kêu nhiều lần. Cơ trưởng quay lại khoảng một phút rưỡi sau khi lái tự động ngắt, nhưng lúc đó máy bay đã thất tốc. Nó rơi xuống biển lúc 2 giờ 14, khoảng bốn phút rưỡi sau khi lái tự động ngắt.

Xác máy bay được tìm thấy ở độ sâu gần 4.000 mét vào tháng 4/2011, và hộp đen được trục vớt ngay sau đó. Trong báo cáo cuối cùng tháng 7/2012, cơ quan điều tra Pháp BEA kết luận tổ bay không liên hệ việc mất số đo tốc độ với đúng quy trình xử lý và không hề nhận ra máy bay đang thất tốc. Họ chỉ ra việc thiếu huấn luyện lái tay ở độ cao lớn, cú sốc trước các báo động bất ngờ, và buồng lái không hiển thị rõ điều mà máy tính đã phát hiện.

Hệ thống tự động lái máy bay gần như mọi lúc, nên phi công hiếm khi lái tay ở độ cao bay bằng. Các nhà điều tra cho rằng chương trình huấn luyện không bù đắp được điều này. Khi máy tính bỏ cuộc, nó trao khoảnh khắc khó nhất của chuyến bay cho những người ít được thực hành nhất gần đây, giữa đêm tối và tiếng báo động.

Đây là rủi ro có thật khi dùng AI trong công việc. Nếu AI soạn mọi báo cáo, viết mọi công thức và trả lời mọi khách hàng, con người sẽ thôi luyện những kỹ năng đó. Công cụ vẫn sẽ có lúc hỏng, và thường là đúng vào ca lạ, ca quan trọng. Phải có người đủ sức bình tĩnh tiếp quản và hiểu chuyện gì đang sai. Khả năng đó mai một nếu không bao giờ được dùng.

Ý tưởng đằng sau vụ nàyBài học: AI có lấy mất việc của tôi không? →

1. 1Định kỳ tự làm một số việc quan trọng mà không dùng AI, để kỹ năng không bị mai một.
2. 2Ghi ra cách xử lý khi công cụ AI ngừng chạy hoặc sai rõ ràng, và thỉnh thoảng tập thử.
3. 3Cho nhân viên mới học làm việc bằng tay trước khi học làm cùng AI.
4. 4Yêu cầu công cụ AI trình bày cách nó làm, để bạn theo dõi được và nhận ra khi có gì đó không ổn.
5. 5Chọn công cụ biết cảnh báo rõ khi nó không chắc chắn, thay vì hỏng một cách im lặng.