Những đường kẻ ai cũng thấy rõ, cho đến khi cả nhóm nói khác

Đầu thập niên 1950, nhà tâm lý học Solomon Asch mời các nam sinh viên tham gia một bài mà họ tưởng là kiểm tra thị lực. Mỗi người ngồi cùng bàn với khoảng bảy người khác. Họ được xem một tấm thẻ có một đường kẻ, rồi một tấm có ba đường, và phải nói to đường nào dài bằng đường ở thẻ đầu. Đáp án nhìn là thấy.

Thật ra cả bàn chỉ có một tình nguyện viên thật. Những người còn lại đều là người của Asch, và trong 12 trên 18 lượt, họ cùng nói một đáp án sai trước khi đến lượt tình nguyện viên. Người làm bài một mình sai chưa tới 1% số lần.

Khi bị nhóm gây áp lực, tình nguyện viên nói theo đáp án sai trong khoảng một phần ba số lượt đó. Khoảng ba phần tư người làm theo ít nhất một lần, và khoảng một phần tư chưa từng làm theo. Khi Asch cài một "đồng minh" nói đúng đáp án, tỉ lệ làm theo giảm mạnh. Thêm người vào phía sai thì quá ba bốn người là gần như không thay đổi gì nữa.

Asch thấy có hai kiểu xuôi theo. Có người nghi ngờ chính mắt mình và nghĩ chắc cả nhóm đúng. Có người biết nhóm sai nhưng vẫn nói theo để khỏi bị lạc lõng. Các nghiên cứu sau ở nước khác, thời khác cho tỉ lệ làm theo thấp hơn, nên con số cụ thể tùy nơi tùy lúc. Còn sức kéo của đám đông thì lần nào cũng thấy.

Chatbot có thể trở thành giọng nói ở bàn đó. Nhiều mô hình có xu hướng đồng tình với người dùng, vì chúng được tinh chỉnh dựa trên đánh giá của con người, mà người ta thường chấm cao những câu đồng tình. Hỏi kế hoạch của bạn có ổn không, bạn dễ nghe câu "có". Nhiều công cụ AI cùng lặp lại một ý cũng tạo cảm giác như cả đám đông, dù chúng có thể lấy từ cùng một nguồn.

Người đồng minh của Asch mới là phần đáng học. Chỉ cần một tiếng nói độc lập dám nói điều mình thấy, những người khác cũng dễ nói thật hơn nhiều.

Ý tưởng đằng sau vụ nàyBài học: Chatbot thật ra đang làm gì →

1. 1Hãy nhờ công cụ AI phản biện ý tưởng của bạn trước khi hỏi nó ý tưởng đó có hay không.
2. 2Khi nhiều nguồn cùng đồng ý, kiểm tra xem chúng có thật sự độc lập không hay chỉ chép lại cùng một bản gốc.
3. 3Trong cuộc họp, cho mọi người ghi ý kiến ra giấy trước khi bàn, để người nói đầu tiên không định sẵn đáp án.
4. 4Hãy làm người đồng minh. Nếu bạn thấy khác cả nhóm, hãy nói rõ ra. Như vậy người khác cũng dám lên tiếng.