Bức tường mà phi hành gia không nhìn thấy

Ngay từ thập niên 1930, đã có sách báo khẳng định Vạn Lý Trường Thành có thể nhìn thấy từ Mặt Trăng, trong đó có một tranh Ripley's Believe It or Not năm 1932, tức là nhiều thập kỷ trước khi có ai bay vào vũ trụ. Dần dần câu chuyện thành "Trường Thành là công trình nhân tạo duy nhất nhìn thấy được từ vũ trụ". Nó xuất hiện trong sách đố vui, và ở Trung Quốc còn có trong cả sách giáo khoa.

Tháng 10/2003, Dương Lợi Vĩ trở thành phi hành gia đầu tiên của Trung Quốc, bay quanh Trái Đất khoảng 21 giờ trên tàu Thần Châu 5. Khi trở về, ông nói Trái Đất nhìn từ trên đó rất đẹp, nhưng ông không thấy Vạn Lý Trường Thành. Câu nói khiến nhiều người Trung Quốc thất vọng và làm dấy lên chuyện sửa sách giáo khoa.

Cuối năm 2004, phi hành gia Mỹ Leroy Chiao chụp một vùng Nội Mông từ Trạm Vũ trụ Quốc tế bằng ống kính 180 mm. Các chuyên gia NASA sau đó tìm thấy vài đoạn Trường Thành nhỏ trong ảnh. Bản thân Chiao nói ông không nhìn thấy bức tường và không chắc bức ảnh có chụp được nó. Hôm đó trời nắng và tuyết mới rơi đã giúp làm nổi bức tường.

Trường Thành rất dài nhưng hẹp, lại xây bằng đá và đất có màu gần giống mặt đất xung quanh. Từ quỹ đạo thấp, cách mặt đất vài trăm kilômét, nhìn bằng mắt thường nói chung là không thấy, còn từ Mặt Trăng, cách khoảng 384.000 km, thì không công trình nào của con người nhìn thấy được. Các phi hành gia không hoàn toàn thống nhất về những trường hợp hiếm hoi, và máy ảnh ống kính dài hay radar có thể bắt được vài đoạn. Thành phố về đêm, đường lớn và sân bay dễ thấy hơn nhiều.

Góc nhìn AI: ngộ nhận này nghe như kiểm chứng được, nhưng gần như không ai có thể tự kiểm chứng, nên nó được lặp lại dựa trên lòng tin. Chatbot cũng lặp lại thông tin theo cùng cách đó: dựa vào điều đã được nói nhiều lần. Thứ phá được ngộ nhận là một nhân chứng tận mắt. Khi chatbot đưa ra một thông tin bất ngờ, cách kiểm tra mạnh nhất là tìm nguồn gần sự việc nhất, như người có mặt ở đó hay cơ quan đã chụp bức ảnh.

Ý tưởng đằng sau vụ nàyBài học: Kiểm tra lại lời AI nói →

1. 1Hỏi xem ai thực sự có thể kiểm chứng một tuyên bố, và họ đã kiểm chứng chưa.
2. 2Ưu tiên nguồn trực tiếp, như phi hành gia, cơ quan chính thức và ảnh gốc, hơn danh sách đố vui và chuyện truyền miệng.
3. 3Để ý chữ "duy nhất" trong những câu như "công trình duy nhất nhìn thấy từ vũ trụ". Khẳng định tuyệt đối rất dễ bị bác bỏ.
4. 4Khi chatbot đưa ra một thông tin thú vị, hãy hỏi nó bằng chứng nào sẽ cho thấy thông tin đó sai, rồi đi tìm bằng chứng ấy.