Chiếc hộp lắp ráp đáng giá hơn vì chính tay bạn lắp

Trong loạt nghiên cứu công bố năm 2012, Michael Norton, Daniel Mochon và Dan Ariely nhờ một số tình nguyện viên lắp một chiếc hộp đựng đồ đơn giản của IKEA. Những người khác được đưa đúng chiếc hộp đó nhưng đã lắp sẵn. Sau đó mọi người được hỏi sẵn sàng trả bao nhiêu cho nó.

Người tự lắp chịu trả cho chiếc hộp của mình nhiều hơn hẳn so với người kia trả cho chiếc hộp y hệt, và cũng thích nó hơn. Ở một nghiên cứu khác, người ta gấp ếch và hạc giấy origami. Họ định giá những con vật giấy vụng về của mình gần bằng tác phẩm của người gấp chuyên nghiệp, trong khi người ngoài thấy chúng gần như chẳng đáng gì.

Hiệu ứng có giới hạn. Khi người ta lắp xong rồi phải tháo ra, hoặc khi không làm xong, phần giá trị tăng thêm gần như biến mất. Các nhà nghiên cứu đặt tên cho nó là hiệu ứng IKEA.

Công sức bỏ ra giống như một khoản đầu tư, và ai cũng muốn tin công sức của mình là xứng đáng. Làm xong có vẻ quan trọng vì một sản phẩm hoàn chỉnh chứng minh công sức đã được đền đáp. Các nhà nghiên cứu cho rằng đây cũng có thể là điều tốt, vì nó giải thích vì sao người ta thích nấu ăn, làm vườn hay tự sửa đồ.

Ở chỗ làm, nó thành cái bẫy. Một nhóm mất nhiều tháng tự xây công cụ nội bộ có thể chấm nó cao hơn một sản phẩm tốt hơn mua được ngoài thị trường. Người viết một câu lệnh dài, kỹ lưỡng có thể bênh câu trả lời nó tạo ra hơn mức nó đáng được bênh. Công sức của bạn không phải là bằng chứng về chất lượng.

Ý tưởng đằng sau vụ nàyBài học: Duyệt bài AI như một người quản lý →

1. 1Trước khi so sản phẩm của mình với một phương án khác, ghi ra thế nào là tốt, để công sức bạn bỏ ra không tự đặt chuẩn.
2. 2Nhờ một người không tham gia làm ra nó đánh giá.
3. 3Khi đã chỉnh câu trả lời của AI cả tiếng đồng hồ, hãy đọc lại như thể một người lạ gửi cho bạn.
4. 4Dùng hiệu ứng này có chủ đích: khi muốn khách hàng hay đồng nghiệp quý một việc, hãy để họ làm một phần nhỏ mà làm xong được.