Câu đố bốn lá bài mà đa số người làm sai

Năm 1966, nhà tâm lý học người Anh Peter Wason giới thiệu một câu đố về sau trở thành một trong những bài toán được nghiên cứu nhiều nhất về cách con người suy luận. Ông trình bày chi tiết trong bài báo năm 1968 có tên Reasoning about a Rule.

Ở một phiên bản phổ biến, bốn lá bài nằm trên bàn, lần lượt hiện A, D, 4 và 7. Mỗi lá có một chữ cái ở một mặt và một con số ở mặt kia. Quy tắc là: nếu một mặt là nguyên âm thì mặt kia là số chẵn. Bạn phải lật những lá nào để kiểm tra quy tắc có đúng không?

Đáp án là A và 7. Mặt sau lá A có thể là số lẻ, như vậy quy tắc sai. Mặt sau lá 7 có thể là nguyên âm, cũng làm quy tắc sai. Lá 4 không quan trọng: sau nó là gì thì quy tắc vẫn đứng vững. Vậy mà phần lớn mọi người chọn A và 4, hoặc chỉ A. Chỉ một nhóm nhỏ, thường được nói là chưa tới một phần mười, trả lời đúng.

Các nghiên cứu sau cho thấy người ta làm tốt hơn nhiều khi cùng logic đó được đặt vào bối cảnh quen thuộc. Năm 1982, Richard Griggs và James Cox đổi thành việc kiểm tra ai đang uống bia trong quán so với tuổi được phép uống, và khoảng ba trên bốn người giải đúng.

Wason xem những lỗi này là dấu hiệu con người tìm bằng chứng khớp với quy tắc, chứ không tìm bằng chứng có thể phá nó. Một số nhà nghiên cứu khác cho rằng người ta chỉ chọn những lá bài được nhắc trong quy tắc. Dù giải thích thế nào, kết quả vẫn như nhau: người ta hiếm khi đi tìm trường hợp chứng minh mình sai.

Điều này quan trọng mỗi khi bạn nhờ AI kiểm tra suy nghĩ của mình. Nếu bạn hỏi "Tìm bằng chứng cho thấy kế hoạch của tôi sẽ thành công", chatbot thường sẽ chiều theo. Nó rất giỏi tìm hoặc viết ra lý lẽ ủng hộ bất cứ điều gì bạn hỏi. Việc đi tìm điều phản bác phải xuất phát từ bạn.

Câu hỏi hữu ích chính là lá bài số 7: kết quả nào sẽ cho thấy tôi sai, và đã có ai đi tìm nó chưa?

Ý tưởng đằng sau vụ nàyBài học: Kiểm tra lại lời AI nói →

1. 1Hỏi AI "Bằng chứng nào sẽ cho thấy điều này sai?" trước khi hỏi điều gì ủng hộ nó.
2. 2Yêu cầu nó lập luận cho phía ngược lại mạnh nhất có thể, rồi tự bạn cân nhắc cả hai phía.
3. 3Khi thử một ý tưởng, hãy liệt kê những kết quả sẽ khiến bạn đổi ý, và tìm chúng trước.
4. 4Cảnh giác khi AI chỉ đưa ra những lý do bạn vốn đã đồng ý. Hãy hỏi nó đã bỏ sót điều gì.