Bài 130 · 2 phút
Biểu đồ gây hiểu lầm
Một biểu đồ có thể dùng số liệu thật mà vẫn đánh lừa bạn qua thang đo, khoảng thời gian, hay những gì nó bỏ ra ngoài.
Chiêu hay gặp nhất là cắt trục. Nếu cột bắt đầu từ 95 chứ không phải 0, thay đổi từ 96 lên 98 trông như một cú nhảy vọt.
Chiêu khác: chỉ chọn những tháng hợp với câu chuyện, so tổng số trong khi số bình quân đầu người mới đáng xem, hay dùng biểu đồ tròn 3D làm một miếng trông to hơn.
AI vẽ biểu đồ trong vài giây, và người dùng yêu cầu gì nó vẽ nấy. Một biểu đồ trông chuyên nghiệp trong bài đăng không có nghĩa là đã có ai kiểm tra.
Hãy đọc nhãn trục, đơn vị và ngày tháng trước. Tự hỏi biểu đồ sẽ trông ra sao nếu hiện đủ khoảng, và số liệu lấy từ đâu.
Làm ngay
Vẽ lại một biểu đồ
- 1. Tìm một biểu đồ trên báo hoặc mạng xã hội.
- 2. Xem trục dọc bắt đầu từ đâu và khoảng thời gian được chọn.
- 3. Phác lại cùng số liệu với trục bắt đầu từ 0 và xem câu chuyện có đổi không.
Kiểm tra nhanh
Tìm hiểu thêm
Thuật ngữ trong bài
- AI literacy
- Hiểu đủ về cách AI hoạt động để dùng tốt, nhận ra lỗi của nó và biết khi nào không nên dùng.
- Automation bias
- Thói quen tin câu trả lời của máy quá dễ, kể cả khi phán đoán của bạn hoặc bằng chứng khác nói ngược lại.