Bài 10/12 · Đạo đức và an toàn · Giáo án
Thật hay giả? Deepfake, giọng nói giả và lừa đảo bằng AI
Học sinh thử phân biệt đoạn văn người viết với đoạn AI viết, rồi đọc thẻ tin nhắn lừa đảo để tìm các chiêu gây áp lực và lên cách xử lý, gồm cả mật khẩu gia đình.
Học sinh có thể
- giải thích rằng AI có thể giả giọng nói, khuôn mặt và lối viết đủ giống để lừa người
- nhận ra bốn chiêu gây áp lực trong tin lừa đảo: hối thúc, giữ bí mật, đòi tiền, đòi mã
- mô tả các bước an toàn: dừng lại, cúp máy, gọi lại số mình đã biết, kể với người lớn
- giải thích mật khẩu gia đình là gì và dùng thế nào
Chuẩn bị
- Máy chiếu và một máy của thầy cô có internet, hoặc vài máy cho học sinh làm theo cặp
- Mở sẵn trang ManuAI /play/lab/catch-the-bot (miễn phí, không cần tài khoản)
- Mỗi nhóm một bộ sáu thẻ tin nhắn lừa đảo (xem kế hoạch)
- Mỗi học sinh một phiếu học tập
Từ cần biết
- Deepfake:
- Video, ảnh hay giọng nói giả làm bằng AI, trông hoặc nghe giống hệt một người thật.
- Giả giọng:
- AI bắt chước giọng một người chỉ từ một đoạn ghi âm ngắn, rồi nói bất cứ điều gì.
- Lừa đảo:
- Mánh khoé để em gửi tiền, mã số hoặc thông tin cá nhân.
- Mật khẩu gia đình:
- Một từ bí mật chỉ người trong nhà biết, dùng để kiểm tra cuộc gọi hay tin nhắn có đúng là người nhà không.
Hoạt động chính · Trên trình duyệt: ManuAI
Bắt bot, rồi bắt kẻ lừa đảo
Cả lớp chơi /play/lab/catch-the-bot, đoán mười đoạn văn ngắn là người viết hay AI viết, và thấy việc này rất khó. Sau đó các nhóm đọc thẻ tin nhắn lừa đảo và đánh dấu chiêu gây áp lực. Đồ giả có thể trông và nghe như thật, nên phép thử an toàn nhất là để ý áp lực trong tin nhắn.
Trang ManuAI cho bài này
- Bắt bot ai.manusignal.com/vi/play/lab/catch-the-bot
- Deepfake ai.manusignal.com/vi/lessons/deepfakes
- Nhận diện lừa đảo bằng AI ai.manusignal.com/vi/lessons/spot-ai-scams
- Tài liệu in cho gia đình (thẻ mật khẩu, từ bí mật) ai.manusignal.com/vi/materials/family-printouts
Tiến trình 45 phút · 45 phút
| Khởi động6 phút | Người hay AI?
|
|---|---|
| Hoạt động18 phút | Thẻ tin nhắn lừa đảo
|
| Luyện tập16 phút | Em sẽ làm gì?
|
| Tổng kết5 phút | Áp lực là dấu hiệu cảnh báo
|
Lưu ý cho thầy cô
- Có thể có học sinh hoặc gia đình đã từng bị lừa. Giữ giọng thông cảm: kẻ lừa đảo lừa được cả người lớn giỏi giang, và kể với ai đó thật sớm là việc làm đúng.
- Nói lời khuyên cho chính xác: số ngân hàng là số in ở mặt sau thẻ, không bao giờ là số ghi trong tin nhắn. Khi khẩn cấp, gọi công an 113.
- Lớp nhiều trình độ: em khá có thể làm một tấm áp phích một trang về bốn chiêu cho các lớp nhỏ hơn. Em đọc chậm thì làm thẻ cùng một bạn đọc to.
Đáp án phiếu kiểm tra nhanh
- Tin nhắn nào nhiều khả năng là lừa đảo nhất? B. "Gửi mình mã OTP trong 5 phút và đừng nói với ai"
- Vì sao không phải lúc nào cũng tin được một cuộc gọi thoại hay video, dù trông và nghe giống người quen? Câu trả lời tốt: AI có thể giả giọng từ một đoạn ghi âm ngắn và làm video giả khuôn mặt người thật. Hãy kiểm tra bằng cách cúp máy và gọi lại số đã biết, hoặc hỏi mật khẩu gia đình.
- Có người gọi điện xưng là ngân hàng, bảo em chuyển tiền vào "tài khoản an toàn". Điều nào đúng? D. Ngân hàng và công an thật không bao giờ yêu cầu vậy. Hãy cúp máy và gọi tổng đài in ở mặt sau thẻ.
Miễn phí in và chia sẻ trong lớp học và ở nhà.ManuAI · học AI miễn phí cho mọi người · ai.manusignal.com/vi