Bản đồ lưỡi sinh ra từ một biểu đồ bị đọc sai

Năm 1901, nhà khoa học Đức David Hänig đo độ nhạy của các rìa lưỡi với từng vị. Ông thấy những khác biệt nhỏ: có vùng cần ít chất hơn một chút thì người ta mới nhận ra vị.

Năm 1942, nhà tâm lý học Edwin Boring ở Harvard kể lại kết quả này trong một cuốn sách lịch sử tâm lý học, kèm một biểu đồ độ nhạy tương đối. Những người viết sau đọc biểu đồ đó thành mỗi vùng chỉ cảm nhận được một vị, và tấm bản đồ quen thuộc, ngọt ở đầu lưỡi, đắng ở cuống lưỡi, đi vào sách giáo khoa suốt nhiều thập kỷ.

Những năm 1970, các nhà nghiên cứu xem xét lại và thấy mọi vùng có nụ vị giác trên lưỡi đều cảm nhận được mọi vị cơ bản. Nghiên cứu về phân tử của vị giác, trong đó có bài tổng quan năm 2006 trên tạp chí Nature của nhóm Charles Zuker, cho thấy thụ thể của từng vị cơ bản nằm rải khắp lưỡi. Vị umami, tức vị ngọt thịt mà nhà hóa học Nhật Bản Kikunae Ikeda mô tả lần đầu năm 1908, nay được công nhận rộng rãi là vị cơ bản thứ năm.

Tấm bản đồ tồn tại vì nó đơn giản, dễ vẽ và được chép từ sách này sang sách khác. Ít ai tự kiểm tra, dù chỉ cần nhỏ một giọt nước muối lên đầu lưỡi là thấy ngay vấn đề.

Điều đúng là độ nhạy có chênh nhau chút ít giữa các chỗ, và giữa lưỡi có ít nụ vị giác. Như vậy còn rất xa với chuyện chia thành từng vùng riêng biệt.

Góc nhìn AI: mô hình AI học từ văn bản chép lại văn bản khác, nên một lỗi lặp lại ở nhiều nơi có thể trông như sự thật đã được xác lập. Hãy tìm nguồn gốc, và khi có thể, tự kiểm tra.

Ý tưởng đằng sau vụ nàyBài học: Kiểm tra lại lời AI nói →

1. 1Hỏi xem một khẳng định có dẫn về nghiên cứu gốc không, hay chỉ là các cuốn sách chép của nhau.
2. 2Tự làm một phép thử đơn giản khi có thể.
3. 3Để ý những khác biệt nhỏ có thật bị phóng đại thành các nhóm rạch ròi.
4. 4Khi công cụ AI nêu một kiến thức kinh điển, hãy đối chiếu với nguồn khoa học gần đây, vì lỗi cũ rất hay có trong dữ liệu huấn luyện.